Khám phá Bộ Bài Chòi dân gian gồm 27 thẻ bài kích thước lớn dùng để công diễn lập Kỷ lục tại Khánh Hòa

“Bộ Bài Chòi dân gian Khánh Hoà gồm 27 thẻ bài dùng để công diễn có kích thước lớn nhất Việt Nam” của Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Khánh Hoà (thuộc Sở Văn hoá và Thể thao tỉnh Khánh Hoà) đã được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) thẩm định và xác lập tại Festival Biển Nha Trang 2023 vào tháng 6/2023 vừa qua.

NGHỆ THUẬT BÀI CHÒI TRUNG BỘ VIỆT NAM – TỪ TRÒ CHƠI DÂN GIAN ĐẾN DI SẢN VĂN HOÁ PHI VẬT THỂ CỦA NHÂN LOẠI

Bài Chòi là một trò chơi dân gian thể hiện sự sáng tạo, thích nghi và trở thành một trong những loại hình văn hóa nghệ thuật dân gian mang đậm chất sân khấu nhỏ, đầy tính ngẫu hứng, được nhiều người dân nông thôn ở khúc ruột miền Trung Việt Nam tham gia hưởng ứng. Ra đời khoảng thế kỷ XV, nghệ thuật Bài Chòi tồn tại khá lâu trong đời sống văn hóa, tinh thần của người dân; Đi từ một trò chơi dân gian đến hình thái nghệ thuật diễn xướng với nhiều loại hình đa dạng. Bài Chòi, hiểu một cách đơn giản nhất là một kiểu ngồi trên chòi đánh bài, nhưng không chỉ dừng lại ở một trò chơi bài ở trong một không gian mở mà gắn liền với nghệ thuật diễn xướng hô Bài Chòi với các nghệ nhân chính trong vai trò “anh Hiệu” (những người quản trò). Dần dà, việc thắng thua trong chơi bài không còn mang ý nghĩa vật chất nữa mà đã trở thành một trò giải trí, một sân chơi văn hóa của người dân nơi đây. Người ta đến hội Bài Chòi chủ yếu là để nghe người chơi hát – hô những câu ca dao, tục ngữ hoặc là tự sáng tác ra những câu hát hay – hô hay. Để đáp ứng nhu cầu người xem, trong quá trình phát triển, những người chơi Bài Chòi đã đưa thêm những tích trò, những câu chuyện vào trong nghệ thuật hát Bài Chòi…

Với những giá trị văn hóa đặc sắc, ngày 7/12/2017, di sản Nghệ thuật Bài Chòi Trung bộ Việt Nam đã chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

NGHỆ THUẬT BÀI CHÒI KHÁNH HOÀ – NHỮNG NÉT ĐỘC ĐÁO, RIÊNG BIỆT TRONG DÒNG CHẢY CHUNG CỦA DI SẢN BÀI CHÒI MIỀN TRUNG

Nằm trong dòng chảy chung của di sản bài chòi miền Trung, nghệ thuật Bài Chòi ở Khánh Hòa mang trong mình những giá trị văn hóa, lịch sử, khoa học và sức sống bền bỉ trong Nhân dân. Bài Chòi Khánh Hòa cũng giống Bài Chòi ở các tỉnh Nam Trung bộ, được dựng thành 9 chòi và 27 thẻ mang các tên như: Tứ Móc, Ngũ Trượt, Ba Gà, Tám Miểng, Bảy Liễu… Sau khi các chòi đã đủ người chơi, anh, chị Hiệu sẽ mở hội chơi bằng các câu thơ, bài chúc tự sáng tạo… Người tham gia hội khi tới bài nghĩa là họ có được ba con bài mà Hiệu xướng tên. May mắn chiến thắng và giành giải thưởng từ anh, chị Hiệu đồng nghĩa với việc người chơi nhận được sự may mắn, tài lộc.

Di sản Bài Chòi ở xứ Trầm Hương vừa hòa vào dòng chảy chung, vừa thể hiện những nét độc đáo, riêng biệt.

Khi nói tới Bài Chòi, mọi người vẫn thường quen các tên gọi như: Chơi Bài Chòi, đánh Bài Chòi, hô Bài Chòi, hát Bài Chòi. Qua những cách gọi đó đã phần nào phân biệt 2 loại hình, đó là trò chơi Bài Chòi và nghệ thuật diễn xướng Bài Chòi. Trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa tồn tại cả 2 loại hình Bài Chòi trên. Trong đó, loại hình chơi Bài Chòi thường diễn ra vào dịp lễ, Tết với cách thức là hội chơi Bài Chòi để phục vụ thú vui giải trí của người dân, du khách. Còn hoạt động trình diễn Bài Chòi thường được các câu lạc bộ Bài Chòi đi biểu diễn quanh năm. Đó có thể vào các ngày hội làng, những dịp sinh hoạt văn hóa trong những ngày lễ, Tết. Người đến hội chơi Bài Chòi vào mỗi dịp đầu xuân chủ yếu để gặp gỡ bạn bè, nghe câu hát, xem trò diễn, được sống trong không khí tưng bừng, vui vẻ. Tỉnh Khánh Hòa đã tạo ra một nghệ thuật vừa có những điểm chung của Bài Chòi Trung bộ, vừa có những điểm riêng của Bài Chòi Khánh Hòa. Bài Chòi Khánh Hòa đã được gìn giữ, thực hành, phát triển khá tốt cả trong quá khứ cũng như hiện tại, cả về nội dung, hình thức và hiệu quả thực tế. Cái riêng đó trước hết đến từ cơ cấu dàn nhạc, cấu trúc âm nhạc, cách hát, cách thể hiện Bài Chòi ở Khánh Hòa khác với các địa phương khác. Nét riêng nữa chính là nơi đây có lực lượng nghệ nhân, những người yêu mến nghệ thuật bài chòi đông đảo và nắm giữ nhiều tinh hoa trong cách thể hiện. 

Tất cả đang mang lại niềm tin về sức sống mạnh mẽ của nghệ thuật Bài Chòi xứ Trầm Hương.

Bộ bài dùng để hô Bài Chòi trong dân gian gồm nhiều lá bài, Nhân dân Khánh Hòa dựa trên bộ Bài Chòi dân gian, chọn lựa các con bài có nội dung hô hát gần với đời sống Nhân dân gồm 27 lá để phục vụ hội chơi Bài Chòi xuân, cũng như đưa vào sân khấu Dân ca Bài Chòi. Đặc điểm của 27 lá bài cũng đầy đủ theo bộ bài cổ được chia theo pho (Pho văn, pho vạn và pho sách). Nội dung hô hát của 27 lá bài được chắt lọc lựa chọn từ các nội dung lá bài trong dân gian, qua thời gian được nâng cao thành những câu thai, những làn điệu của Bài Chòi cổ đưa nghệ thuật Bài Chòi lên sân khấu biểu diễn phục vụ Nhân dân và du khách.

Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Khánh Hòa (thuộc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Khánh Hòa) hiện đang lưu giữ và sử dụng để công diễn bộ bài 27 con bài cao (dài) 3,52m và rộng 42cm. So với các con bài thông thường chiều dài chỉ 12cm và rộng 3cm. Các lá bài lớn của Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Khánh Hoà đang trang trí hiện nay được làm bằng xốp có bọc vải ở bên ngoài và in bạt, bên trong có khung cốt sắt. Các lá bài cầm tay để hô hát và biểu diễn chất liệu làm bằng nhựa và in decal. Chất liệu trang trí thường sẽ được in bạt hoặc vẽ tuỳ vào từng địa phương. Chất liệu cầm trên tay là thẻ tre hoặc nhựa, trang trí (in hoặc vẽ).

Đại diện Ban Thẩm định Tổ chức Kỷ lục Việt Nam tiến hành thẩm định 27 con bài lớn nhất của bộ Bài Chòi; Bản nội dung các điệu hò của 27 con bài từ: NHỨT NỌC đến CỬU CHÙA và ÔNG ẦM. (Ảnh: VietKings)

Đối với nghệ thuật Bài Chòi, khác với các loại hình sân khấu khác, khi biểu diễn Bài Chòi thì trước mỗi chòi thường có treo mõ, một chiếc mành trúc và một đôi câu đối. Ở vị trí trước sân hay khoảng trống của rạp hay chòi, tức là chỗ anh Hiệu đứng hô bài luôn luôn có đặt ống đựng bài. Ống đựng bài là một khúc tre lớn, rỗng ruột, cắm lỏng trên một cái cột cố định để ống bài có thể lúc lắc được. Ban đầu trong ống đựng có 27 thẻ bài, nhưng bớt dần theo mỗi lần rút thẻ cho đến khi bài đã tới thì mới chấm dứt ván bài.

Đoàn nghệ nhân tỉnh Khánh Hòa sử dụng và công diễn các thẻ Bài Chòi có kích thước lớn. (Ảnh: Đơn vị cung cấp/ VietKings)

Cũng trong dịp Festival Biển Nha Trang 2023 vừa qua, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Khánh Hòa cũng đã tổ chức công diễn trò chơi dân gian Bài Chòi bằng các con bài lớn nhất này tại bãi biển Nha Trang.

Dự kiến, Kỷ lục sẽ được trao tặng đến Sở Văn hoá và Thể thao tỉnh Khánh Hoà tại sự kiện Hội ngộ Kỷ lục gia Việt Nam lần thứ 53 vào ngày 06/01/2024 tại Thành phố Hồ Chí Minh.  

Nga Võ – VietKings – https://kyluc.vn/tin-tuc/ky-luc/an-tuong-voi-bo-bai-choi-dan-gian-khanh-hoa-gom-27-the-bai-dung-de-cong-dien-co-kich-thuoc-lon-nhat-viet-nam

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *